Waarom verdriet geen vakantie neemt
Waarom rouw in de zomer soms zwaarder voelt dan ooit
De zon schijnt, de dagen zijn lang en overal lijkt het leven zich naar buiten te verplaatsen. Terrassen zitten vol, gezinnen fietsen bepakt en bezakt naar het strand en de foto's van vakanties vliegen je om de oren. Voor veel mensen is de zomer een tijd van ontspanning, vrijheid en samenzijn. Maar wanneer je een dierbare hebt verloren of een ander ingrijpend verlies met je meedraagt, kan juist deze periode onverwacht zwaar zijn.
Ik zit tegenover Marianne wanneer ze deze woorden uitspreekt. Ze verloor haar dochter tijdens een festival. Een verkeerd pilletje werd haar fataal. Dansend tussen duizenden jongeren viel ze plotseling neer. Er kwam geen afscheid, geen laatste gesprek, geen mogelijkheid om nog één keer te zeggen hoeveel ze van haar hield. Alleen een leegte die iedere dag opnieuw voelbaar is.
"Ik zie ze langsfietsen, de gezinnen met volgepakte fietsen op weg naar het strand, vriendinnen in vrolijk gebloemde zomerjurken die samen een Aperol drinken op een zonnig terras. Maar in de buurt waar ik woon is het stil en verlaten, omdat iedereen op vakantie is. Zij wel, denk ik dan. Alsof de hele wereld lekker verder leeft en mijn leven stilstaat. Alsof het herfst is en er een heftige storm door mijn leven raast en ik alleen nog maar kan schuilen.
Ik moet loslaten wat ik het allerliefste vast had willen houden. Een vriendin nam mij laatst mee naar een prachtig hotel in Comporta, Portugal. "Je moet er even uit," vond ze. Daar lag ik dan, in mijn bikini aan het zwembad. Ik voelde me naakt, kwetsbaar en totaal niet op mijn plek. Alsof iedereen mijn gebroken hart kon zien en er iets van vond. En mijn man? Die leeft gewoon verder, heeft nergens tijd voor en werkt harder dan ooit. Ik kan hem niet bereiken. Ik voel me alleen."
Terwijl de wereld lijkt door te leven, voelt het alsof jouw leven even is stilgezet. Alsof iedereen verdergaat en jij bent achtergebleven in een werkelijkheid die niemand lijkt te zien. Rouw kent geen vakantie en houdt zich niet aan seizoenen. Juist daarom wil ik in deze blog stilstaan bij de vraag waarom verdriet in de zomer vaak intenser wordt ervaren en hoe je jezelf liefdevol kunt dragen wanneer alles om je heen licht lijkt, terwijl jij vooral de zwaarte voelt.
Je hoeft rouw niet alleen te dragen
Heb jij te maken met een verlies? Dan weet je hoe hartverscheurend het kan zijn om verder te moeten leven zonder iemand die zo'n belangrijke plek in jouw leven innam. Het gemis is niet alleen aanwezig op bijzondere dagen, maar ook in de kleine momenten tussendoor. In de stilte van de ochtend, aan tafel tijdens het eten, wanneer je iets wilt vertellen of zomaar even behoefte hebt aan die ene stem, die ene blik of die vertrouwde omhelzing.
Juist nu het zomer is, wil ik extra aandacht geven aan iedereen die zich alleen voelt in zijn of haar verdriet. Ik zie je. Want ook de zomer kent verdrietige verhalen. Verhalen over het verlies van een kind, een partner, een ouder of een zwangerschap. Verhalen over mensen die afscheid moesten nemen, terwijl de wereld om hen heen gewoon doorging.
Rouw gaat bovendien over veel meer dan het overlijden van een dierbare. Ook een scheiding, een miskraam of abortus, een ernstige diagnose, een chronische ziekte, ontslag, dementie of een verbroken relatie kunnen gevoelens van rouw oproepen. Iedere keer wanneer je afscheid moet nemen van iemand, van gezondheid, van toekomstplannen of van een leven waarvan je dacht dat het vanzelfsprekend was, begint er een rouwproces.
Rouw kent geen seizoenen
Nee, de zomer is niet voor iedereen een zorgeloze tijd. Rouw kan je leven onverwacht binnendringen en trekt zich niets aan van zon, vakantie of lange avonden buiten. Terwijl heel Nederland op het strand ligt of op een terras geniet van een glas wijn, zoek jij misschien vooral een schouder om tegen te huilen, een luisterend oor of iemand die jouw verhaal wil horen zonder het direct te willen oplossen.
Verlies, zoals dat van Marianne, roept gevoelens op van machteloosheid, boosheid en schuld. Het laat nabestaanden achter met vragen waarop misschien nooit een antwoord komt. Waarom gebeurde dit? Had ik iets kunnen voorkomen? Hoe moet ik verder zonder hem of haar? Sommige vragen blijven voor altijd onbeantwoord en juist dat maakt rouw zo ingewikkeld.
Meer dan vijfentwintig jaar mocht ik vrouwen begeleiden op hun weg door rouw en verlies. Een van de eerste dingen die ik altijd met hen bespreek, is dat rouw de andere kant van liefde is. Je rouwt omdat je hebt liefgehad. Je rouwt om iemand die zoveel voor je betekende, om een toekomst die er niet meer is of om een leven dat voorgoed veranderde. Rouw is daarom geen teken van zwakte, maar een uiting van liefde. Juist omdat je hart zich heeft verbonden, doet afscheid zoveel pijn.
Mannen en vrouwen verwerken rouw vaak verschillend
Wist je dat mannen en vrouwen verdriet vaak op een andere manier verwerken? Dat betekent niet dat de één meer verdriet heeft dan de ander, maar wel dat de manier waarop zij met verlies omgaan behoorlijk kan verschillen.
Veel mannen richten zich na een overlijden of ander ingrijpend verlies op alles wat geregeld moet worden. Ze zoeken houvast in doen, organiseren en oplossen. Ze pakken de praktische zaken op, gaan weer aan het werk en proberen stap voor stap verder te gaan. Voor veel vrouwen werkt dat anders. Zij voelen vaak een sterke behoefte om hun verhaal te vertellen, herinneringen op te halen, samen stil te staan bij wat er is gebeurd en ruimte te geven aan de emoties die zich aandienen. Ze verlangen naar een luisterend oor, een arm om zich heen en iemand die het verdriet niet kleiner probeert te maken.
Juist deze verschillen kunnen ervoor zorgen dat partners elkaar kwijtraken, terwijl ze allebei intens verdrietig zijn. De één verlangt naar verbinding door woorden, de ander probeert liefde te tonen door te zorgen en door te gaan. Wanneer je elkaars manier van rouwen niet begrijpt, kan de afstand tussen jullie steeds groter worden.
Probeer daarom niet te oordelen over de manier waarop de ander met verdriet omgaat, maar blijf met elkaar praten. Vertel eerlijk wat je nodig hebt, luister naar de behoefte van de ander en besef dat er geen goede of verkeerde manier van rouwen bestaat. Liefde spreekt soms verschillende talen, zeker wanneer het leven plotseling stil lijkt te staan.
De grootste misverstanden over rouw
Een van de hardnekkigste misverstanden over rouw is dat de tijd alle wonden heelt. Ook hoor ik nog regelmatig dat mensen zeggen dat je na een jaar of na vier seizoenen het ergste wel achter de rug zou moeten hebben. Alsof verdriet zich laat vangen in een kalender.
De werkelijkheid is heel anders.
Ruim vier jaar geleden verloor ik vrij plotseling mijn moeder. Dat was een bijzonder proces, juist omdat ik zelf al zoveel mensen had begeleid in hun rouw. Ineens stond ik niet meer naast iemand, maar bevond ik mij zelf midden in het verlies.
Ik mis haar nog iedere dag. Ik mis dat ik haar even kan bellen, haar kan vasthouden of haar om advies kan vragen wanneer het leven ingewikkeld voelt. Het eerste jaar was rauw en intens. Die scherpe pijn wordt met de tijd zachter, maar het gemis verdwijnt niet. Sterker nog, ik ervaar dat het gemis soms juist dieper wordt, terwijl ook de liefde alleen maar groter lijkt te worden.
Dat is misschien wel het wonderlijke van rouw. Liefde houdt niet op wanneer iemand overlijdt. De relatie verandert, maar de verbondenheid blijft bestaan. Daarom is het zo belangrijk om jezelf niet onder druk te zetten met gedachten als: nu moet ik er toch wel overheen zijn of ik zou me inmiddels weer gelukkig moeten voelen. Rouw laat zich niet haasten en kent geen vaste route. Iedereen bewandelt zijn eigen weg, in zijn eigen tempo.
De weg naar heling loopt dwars door het verdriet heen
Verdriet voelen is misschien wel een van de moeilijkste opgaven die het leven van ons vraagt. Het liefst lopen we ervan weg. We storten ons op ons werk, zorgen voor iedereen om ons heen, vullen iedere lege minuut met afspraken of proberen de pijn te verzachten met eten, alcohol of eindeloos doorgaan. Alles lijkt makkelijker dan stil te staan bij wat werkelijk pijn doet.
Toch heb ik in al die jaren als therapeut gezien dat de helende weg nooit via wegduwen, ontkennen of doorhollen loopt. Werkelijke heling ontstaat wanneer je bereid bent om te voelen wat gevoeld wil worden. Dat vraagt moed. Het vraagt dat je jezelf toestaat om verdrietig te zijn, zonder jezelf daarvoor te veroordelen of te vertellen dat je sterk moet blijven.
Wanneer je langzaam leert aanwezig te blijven bij alles wat zich in jou aandient, ontstaat er ruimte. Niet omdat het verdriet verdwijnt, maar omdat je het niet langer hoeft weg te drukken. Je leert het verlies verweven in je leven, zonder dat het jouw hele leven wordt.
Ik zeg vaak dat rouw de andere kant van liefde is. Wanneer dat waar is, dan is liefde ook het medicijn voor rouw. Daarmee bedoel ik niet dat een nieuwe liefde het verdriet oplost, maar dat je de leegte in jezelf stap voor stap mag vullen met zachtheid, compassie en liefde voor jezelf. Ook de herinneringen aan degene die je mist mogen daarin een blijvende plek krijgen. Je hoeft ze niet los te laten om verder te kunnen leven. Je mag ze juist met je meedragen.
Wees daarom niet streng voor jezelf. Probeer niet harder te lopen dan je hart aankan. Verstop je niet achter werk of verplichtingen en zeg niet te snel dat het goed gaat wanneer dat niet zo is. Gun jezelf de tijd om te rouwen, want liefde vraagt soms om stilte voordat er weer ruimte ontstaat voor licht.
Tips: Hoe zorg je goed voor jezelf wanneer je rouwt?
Hoe het verlies ook is ontstaan, uiteindelijk draait het om één vraag: hoe zorg jij nu goed voor jezelf? Misschien heb je een gezin dat op je rekent, ouders die jouw steun nodig hebben of kinderen voor wie je sterk probeert te blijven. Toch begint herstel altijd bij jou. Hoe ga jij om met het gemis? Hoe geef je ruimte aan alles wat je voelt? En hoe voorkom je dat je jezelf onderweg kwijtraakt?
Zie je op tegen alle vragen en goedbedoelde opmerkingen?
Mensen weten vaak niet wat ze moeten zeggen. Soms stellen ze vragen waar je op dat moment geen antwoord op hebt, of geven ze adviezen waar je niets mee kunt. Dat is meestal liefdevol bedoeld, maar het kan ook veel energie kosten.
Bedenk daarom vooraf een antwoord dat voor jou goed voelt. Bijvoorbeeld:
"Ik heb goede en moeilijke dagen. Precies zoals rouw gaat. Dank je wel dat je aan me denkt."
Je bent niemand een uitgebreide uitleg verschuldigd.
Word je verdrietig van de mening van anderen?
Iedereen lijkt een mening te hebben over hoe lang rouw mag duren of hoe je ermee om zou moeten gaan. De één vindt dat je weer verder moet, de ander begrijpt juist niet waarom je alweer kunt lachen.
Luister in deze periode vooral naar jezelf. Alleen jij weet hoe jouw verlies voelt. Stel grenzen wanneer dat nodig is en wees trouw aan wat jouw hart je vertelt.
Slaap je slecht?
Veel mensen slapen onrustig na een groot verlies. Je hoofd blijft malen, herinneringen komen voorbij of je wordt midden in de nacht wakker met een gevoel van onrust.
Dat hoort vaak bij rouw en wordt meestal langzaam minder. Gun jezelf een rustig avondritueel, leg je telefoon op tijd weg en schrijf je gedachten van je af voordat je gaat slapen. Door gevoelens op papier te zetten, ontstaat er vaak meer ruimte in je hoofd.
Ben je voortdurend moe?
Rouwen kost ongelooflijk veel energie. Je lichaam en je brein verwerken voortdurend emoties, herinneringen en veranderingen. Het is daarom heel normaal dat je sneller uitgeput bent dan anders.
Wees mild voor jezelf. Laat het huishouden soms even liggen, zeg afspraken af wanneer het teveel wordt en gun jezelf rust zonder schuldgevoel. Een korte wandeling, een middagdutje of een paar uur zonder prikkels zijn geen luxe, maar onderdeel van herstel.
Kun je je nergens op concentreren?
Misschien merk je dat je een boek niet meer kunt uitlezen, steeds vergeet wat iemand heeft gezegd of moeite hebt om een gesprek te volgen.
Ook dat hoort vaak bij rouw. Je hersenen staan in een overlevingsstand en hebben tijd nodig om zich aan te passen aan een nieuwe werkelijkheid. Schrijf belangrijke afspraken op, leg jezelf niet teveel druk op en gun jezelf de tijd om weer langzaam focus op te bouwen. Meditatie of een rustige wandeling in de natuur kan helpen om je gedachten wat meer tot rust te brengen.
Voel je boosheid, schuld of misschien zelfs opluchting?
Mensen schrikken soms van hun eigen emoties. Misschien voel je boosheid omdat iemand je is ontnomen. Misschien voel je schuld over dingen die je wel of juist niet hebt gezegd. Of misschien ervaar je zelfs opluchting wanneer een lang ziekbed voorbij is.
Weet dat al deze gevoelens normaal zijn. Er bestaat geen goede of verkeerde emotie in rouw. Alles wat zich aandient, wil gezien worden. Door gevoelens niet weg te duwen maar er met zachtheid naar te kijken, ontstaat er langzaam ruimte om verder te leven.
Leef van dag tot dag
Wanneer je rouwt, kan de toekomst overweldigend voelen. Grote plannen maken kost vaak teveel energie en terugkijken doet soms pijn.
Probeer daarom steeds weer terug te keren naar vandaag. Adem rustig in en adem rustig uit. Vraag jezelf niet af hoe je de komende jaren moet doorkomen, maar alleen wat je vandaag nodig hebt. Soms is één dag tegelijk meer dan genoeg.
Neem de ruimte die rouw nodig heeft
Weggeduwde of niet-erkende rouw kan zich jaren later alsnog laten zien in de vorm van lichamelijke klachten, angst, burn-out of depressieve gevoelens. Juist daarom is het zo belangrijk om aandacht te geven aan je rouwproces, hoe moeilijk dat soms ook is.
Ik zeg vaak dat gebroken glas en gebroken mensen drie keer zoveel ruimte nodig hebben. Gun jezelf die ruimte. Kijk welke verantwoordelijkheden je tijdelijk kunt overdragen, neem rust wanneer dat mogelijk is en verwacht niet dat je meteen weer de oude hoeft te zijn. Je hebt tijd nodig om een nieuwe balans te vinden.
Houd je niet sterker dan je je voelt. Durf je kwetsbaar op te stellen en vraag om hulp wanneer je merkt dat je vastloopt. Er zijn gelukkig veel deskundige rouwcoaches en therapeuten die je kunnen begeleiden. Je hoeft deze weg niet alleen te bewandelen.
Misschien vraag je je af of je ooit weer gelukkig zult zijn. Of het leven ooit weer licht zal voelen. Of je ooit verder kunt zonder degene die je zo mist.
Mijn antwoord is volmondig: ja.
Niet omdat je vergeet, maar omdat liefde een nieuwe vorm kan aannemen. Je leert het verlies verweven in je leven, zonder dat het jouw hele leven blijft bepalen.
"Rouw is niet iets wat je verwerkt. Rouw is iets wat je verweeft in je leven."
In mijn nieuwe boek ROUW schrijf ik uitgebreid over verlies, hoop, liefde en de weg terug naar jezelf. Omdat ik geloof dat niemand alleen door een periode van rouw hoeft te gaan en omdat ik je wil laten ervaren dat er, hoe donker het vandaag misschien ook voelt, altijd weer een zomer komt.
Ook voor jou.
Chantal de Mol is naast gerenommeerd spiritueel coach , theoloog en therapeut ook bestsellerauteur van het boek De Dienstmaagd en is ze co-auteur van “The Spirit of Survivors” (auteur Sarah Elle). Binnenkort verschijnt De Dienstmaagd ook in het Engels. Chantal woont in Zeeland en Spanje, is moeder van drie volwassen kinderen en is ruim dertig jaar getrouwd.