Hoeveel tijd wil je nog besteden aan een leven waarin je om jezelf heen beweegt?
Je begrijpt je patronen. Je kent je geschiedenis. Dus waarom blijf je toch vastzitten?
Er is een frustratie die ik ontzettend vaak hoor van vrouwen die al veel aan zichzelf hebben gedaan: Ik weet het allemaal wel. Ik begrijp waarom ik dit doe. Maar waarom verandert er dan zo weinig?
Je hebt nagedacht over je jeugd. Je kent je patronen. Je weet waar je behoefte aan goedkeuring vandaan komt, waarom grenzen stellen zo moeilijk kan zijn, waarom je blijft zorgen, waarom je te lang doorgaat en waarom je jezelf zo gemakkelijk verliest zodra iemand van wie je houdt teleurgesteld in je is.
Je weet waarom je pleast, overdenkt, controleert, uitstelt of jezelf kleiner maakt. Je herkent inmiddels ook hoe snel je verantwoordelijkheid overneemt voor het gevoel van een ander en hoe gemakkelijk je een helder innerlijk weten weer aan het twijfelen brengt zodra iemand om je heen anders reageert.
Je hebt therapie gevolgd, boeken gelezen, retraites gedaan, podcasts geluisterd, geschreven en gemediteerd. Je bent soms zo zelfbewust dat je jezelf bijna kunt observeren terwijl het gebeurt: daar ga ik weer. Weer uitleggen. Weer aanpassen. Weer proberen te voorkomen dat iemand teleurgesteld raakt. Weer wachten tot ik volledig zeker ben. Weer mijn eigen verlangen kleiner maken omdat iemand anders er iets van kan vinden.
En toch herhaalt hetzelfde patroon zich.
Daar zit een van de pijnlijkste kanten van persoonlijke ontwikkeling. Je kunt jezelf heel goed begrijpen en tegelijkertijd merken dat dit inzicht je nog onvoldoende vrijmaakt.
Waarom blijf je vastzitten als je je patronen zo goed begrijpt?
Omdat inzicht en verandering twee verschillende dingen zijn.
Je kunt precies weten waar pleasen, perfectionisme, controle of angst voor afwijzing vandaan komen en op het beslissende moment toch terugvallen in hetzelfde gedrag. Werkelijke verandering ontstaat wanneer je naast begrijpen ook leert verdragen wat er gebeurt zodra je daadwerkelijk anders kiest.
Want dát is vaak het spannendste deel.
Een grens begrijpen is iets anders dan hem laten staan wanneer iemand teleurgesteld reageert. Weten dat je meer rust nodig hebt is iets anders dan op dinsdagmiddag werkelijk je agenda leegmaken terwijl er nog van alles gedaan kan worden. Begrijpen dat je jezelf in relaties verliest is iets anders dan bij jezelf blijven wanneer de ander afstand neemt. Weten dat je leven aan verandering toe is, is iets anders dan afscheid nemen van iets wat jarenlang vertrouwd is geweest.
Er bestaat dus een verschil tussen weten wat goed voor je is en in staat zijn daarnaar te handelen wanneer er werkelijk iets op het spel staat.
Precies in die ruimte blijven zoveel vrouwen vastzitten.
Je kunt een patroon volledig begrijpen en er toch middenin leven
Je kunt begrijpen dat je ooit bent gaan pleasen om de verbinding met anderen te bewaren. Maar wanneer iemand van wie je houdt teleurgesteld in je is, lukt het je dan om bij jezelf te blijven zonder onmiddellijk je grens terug te trekken?
Je kunt begrijpen dat je perfectionisme verbonden is geraakt met waardering en erkenning. Maar durf je ook iets nieuws te beginnen terwijl succes nog allerminst gegarandeerd is?
Je kunt heel goed begrijpen waarom je zo zelfstandig bent geworden. Maar kun je hulp vragen, je laten dragen en iets ontvangen zonder onmiddellijk te denken dat je iets terug moet doen?
Je kunt weten waar je angst voor afwijzing vandaan komt. Maar wanneer iemand niet voor jou kiest, kun je dan verdriet voelen zonder van die keuze een oordeel over jouw waarde te maken?
En je kunt precies begrijpen waarom controle je een gevoel van veiligheid geeft, terwijl je op momenten van onzekerheid toch weer gaat denken, regelen, voorspellen en zoeken naar garanties.
Daar zit de kloof: tussen inzicht en innerlijke capaciteit, tussen weten en werkelijk anders kunnen leven.
Je patronen leven niet alleen in je hoofd
Ze leven in je agenda, in je relaties en in je lichaam.
Ze zitten in dat gesprek waarvan je al weken weet dat je het moet voeren en dat je toch blijft uitstellen omdat je niemand pijn wilt doen. In de relatie waarin je genoegen neemt met minder dan waarnaar je verlangt. In de grens die je heel goed kent en toch weer verschuift zodra iemand teleurgesteld reageert.
Ze zitten in het telefoontje dat je eigenlijk niet wilt aannemen en toch opneemt, in het weekend dat alweer volloopt terwijl je lichaam om stilte vroeg, en in de dochter, partner, vriendin, ouder of collega voor wie jij onmiddellijk klaarstaat terwijl jouw eigen leven steeds minder ruimte krijgt.
Ze zitten ook in de reis die je al jaren wilt maken, in het idee dat ergens in een schrift is blijven liggen, in een relatie waarvan je diep vanbinnen al weet dat er iets moet veranderen en in een beslissing waarvan je ’s morgens glashelder voelt wat je wilt, om jezelf er tegen lunchtijd alweer uit te hebben gepraat.
Geen van die momenten hoeft eruit te zien alsof je leven uit elkaar valt. Juist daardoor kunnen ze jarenlang doorgaan.
Je kunt een goed leven hebben. Je kunt geliefd zijn, een gezin hebben, succesvol zijn in je werk, een mooi huis hebben en werkelijk dankbaar zijn voor alles wat er is, terwijl je tegelijkertijd diep vanbinnen voelt dat er nog zoveel van jou nauwelijks wordt geleefd.
Je verlangt naar meer levendigheid, liefde en creativiteit, naar meer intimiteit en avontuur, meer rust en sensualiteit, meer waarheid en vooral meer ruimte om werkelijk jezelf te zijn.
Op een gegeven moment wordt de belangrijkste vraag daarom minder: waar komt dit patroon vandaan?
Die vraag heb je vaak al beantwoord.
De interessantere vraag wordt: hoe lang wil ik nog toestaan dat dit patroon bepaalt hoe groot mijn leven mag worden?
Wat als er eigenlijk niets mis met je is?
We zijn onze patronen gaan bekijken alsof het gebreken zijn die zo snel mogelijk gerepareerd moeten worden. Terwijl veel van wat je nu belemmert ooit een intelligente oplossing was.
Je werd extra lief om de verbinding te bewaren. Je ging zorgen om waardevol te zijn. Je leerde sterk te zijn omdat afhankelijkheid kwetsbaar voelde. Je ging alles zelf oplossen omdat je daarmee de kans op teleurstelling kleiner maakte. Je werd heel goed in aanvoelen wat anderen nodig hadden omdat dat ooit rust en veiligheid gaf.
En juist dankzij een aantal van die eigenschappen ben je ver gekomen.
Je verantwoordelijkheidsgevoel maakte je betrouwbaar. Je gevoeligheid leerde je nuances zien die anderen misten. Je perfectionisme hielp je kwaliteit te leveren en je vermogen om anderen aan te voelen maakte je waarschijnlijk tot een betrokken moeder, partner, vriendin of collega.
Alleen kan een strategie die je ooit hielp later ook de grens worden waar je steeds opnieuw tegenaan loopt.
Je hoofd zegt: ik wil eindelijk voor mezelf kiezen, terwijl iets diepers in jou onmiddellijk reageert met: wat gebeurt er als iemand daar verdrietig of boos om wordt?
Je verlangt naar intimiteit, terwijl een ander deel van jou heeft geleerd dat iemand werkelijk nodig hebben gevaarlijk is. Je wilt een nieuw hoofdstuk beginnen en voelt tegelijkertijd de oude vraag opkomen wat anderen van je zullen denken wanneer je verandert.
Je weet dat een grens nodig is, terwijl je hele systeem alarm slaat zodra de ander teleurgesteld reageert.
Dan is nóg meer inzicht vaak onvoldoende.
Want op het beslissende moment gaat het niet alleen om wat je begrijpt. Het gaat erom wat je kunt verdragen zonder jezelf opnieuw te verlaten.
Hoeveel van je leven organiseer je nog rond wat er mis zou kunnen gaan?
Dit is voor mij de vraag onder veel van onze patronen.
Hoeveel energie gaat er naar voorkomen dat iemand boos wordt, voorkomen dat je wordt afgewezen, voorkomen dat je een verkeerde keuze maakt, voorkomen dat iemand je egoïstisch vindt, voorkomen dat je faalt of voorkomen dat je spijt krijgt?
We noemen het voorzichtig zijn, verantwoordelijk zijn, rekening houden met anderen of eerst nog even nadenken. Ondertussen kan angst ongemerkt steeds meer van je leven organiseren.
En juist in de tweede levenshelft begint dat steeds meer te schuren.
Want tijd voelt anders wanneer je vijftig, zestig of ouder wordt. Je beseft dat je leven eindig is. Kinderen gaan hun eigen weg, ouders worden ouder of vallen weg, relaties veranderen, je lichaam verandert en werk dat jarenlang vanzelfsprekend was kan ineens minder betekenis krijgen.
De vraag wat hoort? wordt daardoor langzaam minder interessant.
De vraag hoe wil ik mijn resterende jaren werkelijk leven? wordt belangrijker.
Je hoeft je leven daarvoor niet radicaal om te gooien. De grootste verschuiving begint veel kleiner: jezelf niet langer systematisch verlaten op de momenten waarop het spannend wordt.
Stel je eens voor dat je werkelijk bij jezelf blijft
Stel je voor dat je ’s morgens voelt wat je wilt en jezelf daar tegen de middag nog steeds in kunt vertrouwen.
Dat je een beslissing neemt zonder drie dagen aan vijf verschillende mensen te vragen of je het wel goed hebt gedaan. Dat iemand teleurgesteld kan zijn in jouw keuze en jij ontdekt dat de teleurstelling van een ander jou niet verplicht om jezelf weer terug te trekken.
Stel je voor dat je eindelijk dat gesprek voert, de reis boekt, iets achterlaat wat je bent ontgroeid of ja zegt tegen iets waar je hart sneller van gaat kloppen terwijl de uitkomst nog onzeker is.
Dat je een kamer binnenloopt zonder eerst te scannen wie je daar moet zijn om geaccepteerd te worden. Dat je van iemand kunt houden zonder van zijn of haar reactie voortdurend een referendum over jouw waarde te maken.
Dat je liefde, hulp, plezier, rust en aandacht kunt ontvangen zonder jezelf eerst volledig uit te putten om ze te verdienen. Dat rust geen beloning meer is voor hard werken, maar een onderdeel wordt van leven. Dat je kunt geven zonder jezelf leeg te geven en kunt liefhebben zonder onderweg te verdwijnen.
Bedenk hoeveel energie daarmee vrijkomt.
Er gaat namelijk ongelooflijk veel energie zitten in jezelf voortdurend observeren, corrigeren en aanpassen. In bewijzen, vooruitdenken, perfectioneren, pleasen, controleren en achteraf analyseren of je iets verkeerd hebt gedaan.
Wat zou er gebeuren wanneer die energie weer van jou werd? Waar zou je ja tegen zeggen, waarmee zou je stoppen, welke relatie zou veranderen en welk verlangen zou eindelijk ruimte krijgen?
En vooral: wie zou jij worden wanneer je je leven niet langer organiseerde rondom alles waarvan je bang bent dat het zou kunnen gebeuren?
Vrij worden betekent niet dat angst verdwijnt
Werkelijke verandering betekent voor mij dat je niet langer hoeft te wachten tot angst, onzekerheid en oude patronen volledig verdwenen zijn voordat je begint te leven.
We blijven mensen. Afwijzing doet pijn, verlies raakt ons, onzekerheid kan ons wakker houden en liefde maakt ons kwetsbaar.
Innerlijke vrijheid betekent daarom iets anders.
Het betekent dat het leven je diep mag raken zonder dat je jezelf iedere keer verlaat zodra dat gebeurt. Dat je onzekerheid kunt voelen en toch kunt kiezen, teleurstelling kunt verdragen en toch verder kunt bewegen, afwijzing kunt riskeren en toch kunt zeggen wat je werkelijk voelt.
Je kunt diep liefhebben en tegelijkertijd bij jezelf blijven. Je kunt zichtbaar worden zonder een betere versie van jezelf op te voeren. Je kunt ontvangen zonder eerst te bewijzen dat je het verdient. Je kunt iets enorm verlangen zonder vooraf de garantie te eisen dat het goed zal aflopen.
Op een bepaald moment heb je geen nieuwe verklaring meer nodig voor waarom je geworden bent wie je bent.
Je verlangt naar toegang tot de vrouw die je óók bent.
De vrouw die onder al dat aanpassen, dragen, zorgen, controleren en sterk zijn nog steeds aanwezig is. De vrouw die allang voelt wat ze verlangt en nu mag leren zichzelf daarin serieus te nemen.
Van begrijpen naar werkelijk anders leven
Daarom vind ik de vraag waarom blijf ik vastzitten? zo interessant. Het antwoord ligt zelden op één niveau.
Psychologisch onderzoeken we welke patronen, overtuigingen, hechting en beschermingsmechanismen je op dezelfde plaats houden. Daar ontstaat begrip voor waarom je doet wat je doet en waarom oude reacties zo hardnekkig kunnen zijn.
Spiritueel komt een andere vraag naar voren: wat weet jij diep vanbinnen allang? Wat probeert je intuïtie, je ziel of dat stille deel in jou te vertellen terwijl je hoofd steeds opnieuw argumenten zoekt om te blijven waar je bent?
Existentiëel wordt het confronterender, omdat je tijd daarin een rol krijgt. Hoe wil je leven, hoe wil je liefhebben en hoeveel tijd wil je nog besteden aan een leven waarin je voortdurend om jezelf heen beweegt?
En praktisch moet er uiteindelijk iets gebeuren. Welk gesprek ga je voeren, welke grens ga je laten staan, waar ga je mee stoppen en welke kleine keuze ga je vandaag of deze week maken waardoor je leven een fractie meer overeenkomt met wat je diep vanbinnen al weet?
Daar komen inzicht en beweging bij elkaar.
Want inzicht is kostbaar, maar inzicht alleen verandert je leven nog niet. Je leven begint te veranderen wanneer je, precies op het moment waarop het spannend wordt, leert om niet opnieuw bij jezelf vandaan te gaan.
Daar begint vrijheid.
Veelgestelde vragen
Waarom blijf ik vastzitten terwijl ik weet waar mijn patronen vandaan komen?
Omdat inzicht vooral bewustzijn geeft. Veranderen vraagt daarnaast dat je op het moment waarop schuldgevoel, angst, afwijzing of onzekerheid wordt geactiveerd een andere reactie kunt verdragen. Je kunt een patroon dus heel goed begrijpen en er toch nog naar handelen.
Hoe doorbreek je een patroon van pleasen?
Pleasen doorbreken begint bij herkennen wat je voelt en wilt, maar de werkelijke verandering ontstaat wanneer je bij jezelf blijft nadat je een grens hebt aangegeven. Juist het verdragen van teleurstelling, ongemak of een andere reactie van de mensen om je heen maakt een nieuwe beweging mogelijk.
Wat betekent innerlijke vrijheid?
Innerlijke vrijheid betekent dat je keuzes steeds minder worden gestuurd door angst voor afwijzing, schuldgevoel of de behoefte aan goedkeuring. Je blijft verbonden met anderen én met jezelf, ook wanneer het leven spannend, onzeker of pijnlijk wordt.
Herken je dit? Dat je heel goed begrijpt waarom je doet wat je doet, terwijl je voelt dat begrijpen alleen onvoldoende is geworden?
Dat is precies het gebied waar ik met vrouwen werk. Psychologisch, spiritueel, existentieel en praktisch, omdat werkelijke verandering al deze lagen raakt.
De vraag is uiteindelijk niet alleen waarom je vastzit.
De veel interessantere vraag is: wat heb jij nodig om werkelijk te gaan bewegen?