Waarom verandert er zo weinig terwijl je zoveel aan jezelf hebt gewerkt?
Over de valkuil van eindeloze zelfontwikkeling en waarom jezelf begrijpen nog niet betekent dat je jezelf ook
leeft - Door Chantal de Mol | Holistisch psychotherapeut, spiritueel counselor en schrijver.
Ze zit tegenover me en vertelt over alles wat ze de afgelopen jaren heeft gedaan om zichzelf beter te leren kennen. Therapie, coaching, retraites, familieopstellingen, meditatie, astrologie, boeken over hechting, trauma, zelfliefde en persoonlijke ontwikkeling. Ze heeft geleerd om haar patronen te herkennen, begrijpt waarom ze altijd voor anderen zorgt, weet waar haar angst voor afwijzing vandaan komt en kan inmiddels haar eigen gedrag bijna feilloos verklaren.
Ze is een intelligente, gevoelige vrouw met een groot zelfbewustzijn. Iemand die verantwoordelijkheid neemt voor haar eigen ontwikkeling en werkelijk bereid is om naar zichzelf te kijken.
En toch zegt ze op een gegeven moment iets wat me raakt.
'Ik begrijp mezelf inmiddels zo goed. Maar waarom verandert er dan zo weinig in mijn leven?'
Het is een vraag die ik vaker hoor. Vooral van vrouwen die al jarenlang bezig zijn met bewustwording en persoonlijke groei. Vrouwen die hun innerlijke wereld soms beter kennen dan de buitenwereld waarin ze leven.
Ze weten waarom ze pleasen, maar blijven ja zeggen wanneer ze nee voelen. Ze begrijpen hun behoefte aan erkenning, maar blijven zoeken naar bevestiging. Ze herkennen de patronen in hun relaties, maar passen zich opnieuw aan zodra er spanning ontstaat. Ze weten dat ze meer rust nodig hebben, maar blijven hun agenda vullen.
En ergens ontstaat de pijnlijke conclusie dat ze blijkbaar nog niet genoeg aan zichzelf gewerkt hebben.
Dus gaan ze verder zoeken.
Nog een boek, een andere therapeut, een nieuwe methode of een volgende spirituele ervaring. Misschien ligt het antwoord daar. Misschien moeten ze nog iets verwerken, begrijpen of helen voordat ze eindelijk het leven kunnen leiden waarnaar ze verlangen.
Maar wat als het antwoord niet ligt in nog meer begrijpen?
Waarom leidt zelfinzicht niet automatisch tot verandering?
Een van de belangrijkste ontdekkingen die we in persoonlijke ontwikkeling kunnen doen, is dat begrijpen en veranderen twee verschillende processen zijn.
Inzicht ontstaat vaak in een relatief veilige omgeving. Tijdens een gesprek, het lezen van een boek of een meditatie kunnen we met enige afstand naar ons gedrag kijken. We ontdekken verbanden, herkennen oude overtuigingen en begrijpen hoe onze geschiedenis invloed heeft op ons leven.
Dat kan bevrijdend zijn. Zeker wanneer we jarenlang hebben gedacht dat er iets mis met ons was.
Maar het werkelijke leven vraagt iets anders.
Daar staat ineens je moeder aan de telefoon die iets van je verwacht. Je partner reageert teleurgesteld wanneer je een eigen plan maakt. Een vriendin vraagt om hulp terwijl je eigenlijk uitgeput bent. Of je krijgt een kans om iets nieuws te beginnen en merkt dat je onmiddellijk honderd redenen bedenkt om het uit te stellen.
En voordat je het weet, doe je precies wat je altijd deed.
Niet omdat je niets geleerd hebt, maar omdat oude patronen vaak verbonden zijn met diepgewortelde gevoelens van veiligheid, verbondenheid en bescherming.
Een vrouw die als kind heeft geleerd dat harmonie belangrijker was dan haar eigen behoeften, kan als volwassene uitstekend begrijpen waarom ze conflicten vermijdt. Maar wanneer iemand boos op haar wordt, kan haar lichaam nog steeds reageren alsof die boosheid een bedreiging vormt.
Haar verstand weet dat ze nee mag zeggen. Haar lichaam heeft misschien nog niet voldoende ervaren dat een nee veilig kan zijn.
Daarom vraagt werkelijke verandering om meer dan nieuwe gedachten. Ze vraagt ook om nieuwe ervaringen, herhaling, aandacht voor wat je voelt en de bereidheid om het ongemak van ander gedrag toe te laten.
Tijdens mijn opleiding Woman-Centered Coaching bij dr. Claire Zammit werd dit onderscheid voor mij nog duidelijker. Zij benadrukt dat een doorbraak in bewustzijn niet hetzelfde is als werkelijke transformatie. Ook wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat goede voornemens niet vanzelf leiden tot ander gedrag. Psychologen Peter Gollwitzer en Paschal Sheeran onderzochten in een meta-analyse van 94 studies hoe mensen hun intenties daadwerkelijk omzetten in handelen. Daaruit bleek dat concrete plannen voor nieuwe gedragingen helpen om de stap van willen naar doen te zetten. Werkelijke verandering vraagt dus meer dan begrijpen wat je tegenhoudt. Ze vraagt dat je nieuwe ervaringen opdoet, ander gedrag oefent en jezelf ruimte geeft om te ontdekken wie je nog kunt zijn.
Wanneer wordt persoonlijke ontwikkeling een nieuwe vorm van pleasen?
Er bestaat een subtiele valkuil in de wereld van zelfontwikkeling waar we weinig over spreken.
De overtuiging dat we voortdurend een betere versie van onszelf moeten worden.
Bewuster, rustiger, liefdevoller, sterker, onafhankelijker, spiritueler. We willen beter omgaan met onze emoties, onze grenzen bewaken, onze relaties verdiepen en eindelijk volledig in balans zijn.
Op zichzelf zijn dat prachtige verlangens. Maar soms nemen we dezelfde houding waarmee we ons jarenlang aan de verwachtingen van anderen hebben aangepast, mee naar onze persoonlijke ontwikkeling.
We willen het opnieuw goed doen.
Waar we vroeger probeerden een goede dochter, partner, moeder of collega te zijn, proberen we nu de ideale bewuste vrouw te worden.
Een vrouw die haar schaduwkanten kent, haar innerlijke kind verzorgt, haar triggers begrijpt, haar grenzen stelt en vooral niet meer terugvalt in oude patronen.
En wanneer dat toch gebeurt, zijn we teleurgesteld in onszelf.
Zo kan zelfontwikkeling ongemerkt veranderen in een nieuw project waarin we onszelf voortdurend beoordelen.
We zijn niet langer bezig om te ontdekken wie we zijn, maar om te worden wie we denken te moeten zijn.
En daarmee blijft de oorspronkelijke beweging van aanpassen bestaan, alleen in een andere vorm.
Misschien is dat wel een van de meest bevrijdende inzichten: dat je niet eerst een betere versie van jezelf hoeft te worden om goed genoeg te zijn voor je eigen leven.
Je kunt jezelf begrijpen en toch het contact met jezelf verliezen
Wat mij in mijn werk met vrouwen steeds opnieuw raakt, is hoe gemakkelijk we ons eigen leven van een afstand kunnen gaan bekijken.
We analyseren onze gevoelens in plaats van ze werkelijk toe te laten. We onderzoeken onze verlangens zonder ze ruimte te geven. We praten over grenzen, vrijheid en zelfliefde, maar stellen het moment waarop we daarnaar gaan leven steeds opnieuw uit.
Begrijpen kan dan zelfs een manier worden om niet te hoeven voelen.
Want voelen brengt ons dichter bij de werkelijkheid van dit moment. Bij verdriet dat geen verklaring nodig heeft, bij boosheid die we liever onderdrukken, bij verlangen dat misschien iets van ons vraagt en bij de pijnlijke ontdekking dat we keuzes hebben gemaakt die niet langer bij ons passen.
Dat kan confronterend zijn.
Zeker wanneer je leven aan de buitenkant goed georganiseerd is. Wanneer je jarenlang hebt geïnvesteerd in je gezin, je werk, je relaties en je verantwoordelijkheden. Wanneer anderen tevreden zijn met hoe alles gaat, terwijl jij steeds sterker voelt dat er iets in jou om aandacht vraagt.
Dan is het veiliger om jezelf te blijven onderzoeken dan om werkelijk iets te veranderen.
Want verandering kan consequenties hebben.
Mensen kunnen teleurgesteld raken. Relaties kunnen verschuiven. Je kunt ontdekken dat wat ooit bij je paste, inmiddels te klein is geworden.
En soms betekent kiezen voor jezelf dat je een periode van onzekerheid moet verdragen zonder precies te weten wat ervoor in de plaats komt.
Waarom verandert er juist in de tweede levenshelft zoveel?
Er is een moment in het leven waarop de vragen die we onszelf stellen veranderen.
In de eerste helft van ons leven zijn we vaak bezig met opbouwen. Een opleiding, werk, relaties, kinderen, een thuis, financiële zekerheid. We zoeken onze plek in de wereld en proberen vorm te geven aan het leven dat voor ons ligt.
Maar ergens in de tweede levenshelft kan een andere beweging ontstaan.
Niet langer alleen de vraag wat we nog willen bereiken, maar vooral hoe we de tijd die voor ons ligt willen beleven.
Wat geeft mijn leven werkelijk betekenis? Welke delen van mezelf heb ik onderweg achtergelaten? Wat doe ik nog uit gewoonte, loyaliteit of angst? En hoeveel tijd wil ik nog besteden aan een leven waarin ik voortdurend om mezelf heen beweeg?
Dit zijn existentiële vragen.
Ze gaan niet uitsluitend over gedrag dat veranderd moet worden, maar over de verhouding tot ons eigen bestaan.
We worden ons bewuster van de eindigheid van het leven. Van de jaren die achter ons liggen en van de mogelijkheden die misschien nooit onderzocht zijn. Soms ervaren we verdriet om de vrouw die we hadden kunnen worden. Soms juist een groeiend verlangen naar vrijheid, nieuwsgierigheid, levenslust en nieuwe ervaringen.
En vaak bestaan die gevoelens naast elkaar.
Ik zie deze levensfase niet uitsluitend als een crisis. Ze kan ook een uitnodiging zijn om de verhouding tot jezelf opnieuw te onderzoeken.
Niet vanuit het idee dat je leven tot nu toe verkeerd was, maar vanuit het besef dat je niet verplicht bent om de rest van je leven op precies dezelfde manier voort te zetten.
Misschien vraagt je ziel niet om nóg meer zelfontwikkeling
Vanuit een spiritueel perspectief geloof ik dat we onszelf soms zo intensief proberen te verbeteren, dat we de verbinding verliezen met wat er in ons aanwezig is.
We zoeken antwoorden buiten onszelf, volgen methoden, luisteren naar leraren en proberen ervaringen te begrijpen die misschien eerst gewoon gevoeld willen worden.
Maar de ziel laat zich niet altijd benaderen als een probleem dat opgelost moet worden.
Ze heeft geen stappenplan nodig om bestaansrecht te krijgen. Ze hoeft niet efficiënter, succesvoller of volmaakter te worden.
Misschien verlangt ze vooral naar aandacht.
Naar stilte waarin je niet onmiddellijk iets hoeft te begrijpen. Naar nieuwsgierigheid zonder oordeel. Naar de mogelijkheid om iets te voelen zonder het meteen te analyseren. Naar plezier, schoonheid, intimiteit en het eenvoudige genoegen van aanwezig zijn in je eigen leven.
Voor vrouwen die gewend zijn om hard te werken, kan dat opmerkelijk moeilijk zijn.
Want zelfs rust maken we soms tot een opdracht. We moeten goed mediteren, voldoende ontspannen en vooral iets waardevols halen uit de tijd die we aan onszelf besteden.
Maar wat gebeurt er wanneer je jezelf een tijdje niet probeert te verbeteren?
Wanneer je jezelf niet ziet als een verzameling patronen, overtuigingen en onverwerkte ervaringen, maar als een levend mens dat zich voortdurend ontwikkelt?
Misschien ontdek je dan dat er veel meer ruimte in je bestaat dan je dacht.
Ruimte om te spelen, te verlangen, te ontdekken en opnieuw nieuwsgierig te worden naar wie je bent.
Je bent geen project dat ooit voltooid moet worden. Je bent een mens dat geleefd wil worden.
Hoe maak je de beweging van begrijpen naar werkelijk veranderen?
De overgang van inzicht naar verandering begint vaak veel kleiner dan we denken.
Niet met een groot besluit om voortaan alles anders te doen, maar met het herkennen van het moment waarop je opnieuw van jezelf weg beweegt.
Je merkt bijvoorbeeld dat je automatisch ja wilt zeggen terwijl je lichaam zich aanspant. In plaats van onmiddellijk te antwoorden, geef je jezelf de tijd. Je zegt dat je erover wilt nadenken.
Dat lijkt een onbeduidende handeling, maar er gebeurt iets wezenlijks.
Je onderbreekt een vertrouwde beweging en maakt ruimte voor een andere keuze.
Of je merkt dat je je mening alweer aan het aanpassen bent aan die van je partner. Dit keer blijf je even bij wat je zelf voelt, ook wanneer dat ongemakkelijk is.
Je hoeft niet meteen een discussie te beginnen. Het gaat erom dat jouw eigen ervaring niet onmiddellijk verdwijnt zodra iemand anders iets vindt.
Verandering krijgt pas werkelijk betekenis wanneer ze onderdeel wordt van hoe je leeft.
En daarvoor zijn vier vragen behulpzaam.
Psychologisch: welk oud patroon wordt op dit moment actief en waar probeert het mij tegen te beschermen?
Spiritueel: wat weet of voel ik diep vanbinnen, wanneer ik even niet luister naar de verwachtingen van anderen?
Existentieel: past de keuze die ik nu maak bij het leven dat ik werkelijk wil leiden?
Praktisch: wat kan ik vandaag anders doen, hoe klein ook, om dichter bij mezelf te blijven?
Je hoeft niet alle antwoorden onmiddellijk te kennen.
Soms is het genoeg om een vertrouwde reactie een paar seconden uit te stellen. Om iets langer aanwezig te blijven bij een gevoel. Of om toe te geven dat je werkelijk iets anders verlangt dan je jezelf jarenlang hebt voorgehouden.
Die kleine momenten zijn belangrijk. Omdat je daarin niet alleen iets nieuws begrijpt, maar jezelf ook een nieuwe ervaring geeft.
Je hoeft niet eerst helemaal geheeld te zijn om te gaan leven
Ik zou willen dat meer vrouwen dit werkelijk tot zich konden laten doordringen.
Je hoeft niet eerst al je oude patronen te doorbreken voordat je liefde mag ontvangen. Je hoeft niet al je onzekerheden te overwinnen voordat je iets nieuws mag beginnen. Je hoeft niet volledig met je verleden in het reine te zijn voordat je plezier, vrijheid of vervulling mag ervaren.
Natuurlijk kan therapie waardevol zijn. Natuurlijk zijn er ervaringen die zorgvuldige aandacht en soms langdurige begeleiding verdienen. En natuurlijk vraagt verandering tijd.
Maar het leven hoeft ondertussen niet in de wachtstand te staan.
Misschien wordt het tijd om de aandacht langzaam te verplaatsen.
Van wat er allemaal nog aan jezelf moet veranderen naar wat er vandaag al geleefd kan worden.
Van eindeloos verklaren waarom je bent geworden wie je bent naar nieuwsgierig ontdekken wie je nog kunt zijn.
Van jezelf begrijpen naar jezelf bewonen.
En misschien is de belangrijkste vraag uiteindelijk niet hoeveel je nog over jezelf moet leren.
Maar hoeveel ruimte je jezelf geeft om te leven naar wat je inmiddels allang weet.
Van jezelf begrijpen naar jezelf leven
Misschien herken je jezelf in deze vrouw. Heb je al zoveel gelezen, onderzocht, gevoeld en begrepen. En toch verlang je naar iets wat zich niet opnieuw laat vinden in een boek, een theorie of een verklaring.
Je verlangt ernaar om eindelijk te leven naar wat je diep vanbinnen weet.
Om weer nieuwsgierig te worden naar jezelf. Naar wat je plezier geeft, wat je raakt, wat je verlangt en wat er mogelijk wordt wanneer je niet voortdurend probeert jezelf te verbeteren.
Precies daarom begint op 1 november mijn 21-daagse Soul Journey.
Geen volgende opdracht om een betere versie van jezelf te worden. Maar 21 dagen waarin je jezelf uitnodigt om werkelijk aanwezig te zijn in je eigen leven. Om te voelen, te ontdekken, te vertragen en aandacht te geven aan wat in jou geleefd wil worden.
Want je hoeft niet eerst iemand anders te worden.
Het is tijd om de vrouw die je allang bent eindelijk ruimte te geven.
https://www.chantaldemol.com/training-pleasen
Liefs,
Chantal de Mol