Waarom succesvolle vrouwen toch blijven twijfelen
Door Chantal de Mol, Holistisch psychotherapeut, theoloog, schrijver & Woman-Centered Coach
Wat vrouwen vóór ons bevochten en wat wij nu nog vanbinnen nodig hebben
Soms vraag ik me af hoeveel er werkelijk veranderd is voor vrouwen.
We werken, bouwen bedrijven, schrijven boeken, leiden teams, voeden kinderen op, verdienen ons eigen geld, kopen huizen en maken keuzes waar de generaties vóór ons soms alleen maar van konden dromen. Toch zie ik in mijn praktijk iets merkwaardigs. Ik zie vrouwen die aan de buitenkant ongelooflijk veel hebben neergezet, maar vanbinnen nog steeds vragen of ze het wel goed doen, of ze niet te veel willen, of ze niet egoïstisch zijn wanneer ze voor zichzelf kiezen en of iemand anders misschien beter weet wat goed voor hen is.
Ze zijn zelfstandig, maar zoeken goedkeuring. Ze zijn succesvol, maar maken zichzelf kleiner zodra ze bang zijn dat iemand hen te ambitieus, te uitgesproken of te veeleisend vindt. Ze kunnen voor een heel bedrijf beslissingen nemen en ondertussen eindeloos twijfelen over een keuze die alleen henzelf aangaat.
Alsof de buitenwereld sneller veranderd is dan de binnenwereld.
Wat bedoel ik met innerlijke vrijheid voor vrouwen? Voor mij betekent het dat je niet alleen formeel vrij bent om te werken, te kiezen, geld te verdienen of je eigen leven vorm te geven, maar dat je die vrijheid ook vanbinnen ervaart. Dat je minder afhankelijk wordt van goedkeuring, je eigen verlangens serieus neemt, grenzen durft te stellen en niet voortdurend hoeft te bewijzen dat je goed genoeg bent.
Juist daar zie ik bij zoveel vrouwen nog een grote kloof tussen externe en interne vrijheid.
Mijn moeder behoorde tot een andere generatie vrouwen
Wanneer ik hierover nadenk, kom ik steeds weer bij mijn moeder uit.
Mijn moeder kwam als negentienjarig meisje terecht in het bedrijf van mijn vader. Ze werd een werkende vrouw en moeder in een tijd waarin veel vrouwen nog thuis waren. Geen moeder die iedere middag met een pot thee op haar kinderen zat te wachten, maar een vrouw die werkte, zorgde, zich aanpaste en alle ballen in de lucht probeerde te houden in een wereld waarin nauwelijks voorbeelden bestonden van hoe je dat eigenlijk moest doen.
Ik heb me de laatste tijd vaak afgevraagd hoeveel strijd daarachter moet hebben gezeten. Hoe vaak ze dacht dat ze tekortschiet als moeder, als vrouw of op haar werk, hoeveel ze probeerde het perfect te doen en hoeveel van haar eigen verlangens ze onderweg heeft ingeleverd omdat er simpelweg zoveel moest.
Veel later zei ze iets tegen mij wat ik nooit ben vergeten: als je kunt, werk dan parttime. Of minder. En geniet van je kinderen.
Vroeger hoorde ik daarin vooral praktisch advies van een moeder aan haar dochter. Nu hoor ik er iets anders in. Ik hoor een vrouw die zelf had ervaren wat er gebeurt wanneer een leven vooral wordt ingericht rondom verantwoordelijkheid, plicht en wat er van je verwacht wordt.
Ze zei niet dat ik mezelf kleiner moest maken.
Ze zei eigenlijk: vergeet niet te leven terwijl je bezig bent je leven op te bouwen.
Wat Gloria Steinem me opnieuw liet zien over vrouwen en vrijheid & wat ik door wil geven aan de volgende generatie
De vele verhalen die sinds het overlijden over Gloria Steinem (een invloedrijke Amerikaanse feministe, journaliste en activiste) verschijnen, brengen me steeds weer bij diezelfde gedachte.
Er is ongelooflijk veel veranderd. Vrouwen vóór ons hebben rechten bevochten, deuren geopend en levens mogelijk gemaakt die ooit ondenkbaar waren. Dankzij hen kunnen veel vrouwen vandaag studeren, werken, financieel zelfstandig zijn, hun eigen keuzes maken en een leven vormgeven dat niet volledig wordt bepaald door wat anderen van hen verwachten.
Maar emancipatie verandert de buitenkant soms sneller dan de binnenkant.
Misschien is dat wel waarom ik in mijn praktijk zoveel vrouwen tegenkom die op een merkwaardige grens terechtkomen. Extern is hun leven veranderd, terwijl intern oude patronen gewoon zijn meeverhuisd.
Ze hebben een carrière, maar durven hun eigen verlangens nauwelijks serieus te nemen. Ze hebben vrijheid, maar leven nog steeds volgens het tempo van anderen. Ze zijn mondig, maar vragen ongemerkt toestemming. Ze kunnen zorgen voor iedereen en voelen pas veel te laat dat ze zichzelf onderweg zijn kwijtgeraakt.
Waarom succesvolle vrouwen toch blijven twijfelen
Dat blijft me fascineren.
Ik ontmoet vrouwen die indrukwekkende levens hebben opgebouwd en tegelijkertijd onzeker kunnen worden van één afkeurende blik. Vrouwen die thuis, op hun werk en in hun relaties ongelooflijk veel dragen en zich toch afvragen of ze wel genoeg doen. Vrouwen die heel goed weten wat er van hen verwacht wordt, maar veel moeilijker kunnen voelen wat ze zelf verlangen.
We hebben geleerd om sterk te zijn, verantwoordelijk te zijn, flexibel te zijn, rekening te houden met anderen en vooral door te gaan. Dat heeft ons veel gebracht.
Maar het heeft ook een keerzijde.
Want als je heel goed bent geworden in voelen wat een ander nodig heeft, kun je het contact verliezen met wat jij nodig hebt. Als je jarenlang hebt geleerd om niemand teleur te stellen, kan een grens voelen als egoïsme. Als je erkenning vooral van buiten hebt gekregen, kan het ontzettend moeilijk zijn om op je eigen kompas te vertrouwen.
Daar zit voor mij het verschil tussen external transformation en internal transformation.
Externe transformatie zie je. Een nieuwe baan, een eigen bedrijf, financiële zelfstandigheid, een scheiding, een verhuizing, een nieuw leven of een nieuw begin.
Interne transformatie zie je veel minder makkelijk.
Dat is het moment waarop een vrouw niet meer automatisch ja zegt wanneer ze nee voelt. Wanneer ze haar eigen verlangen serieus neemt zonder dat eerst aan vijf mensen voor te leggen. Wanneer ze succes kan ontvangen zonder zich ervoor te verontschuldigen. Wanneer ze rust neemt voordat haar lichaam haar ertoe dwingt. Wanneer ze niet meer voortdurend probeert zichzelf acceptabel te maken voor de wereld om haar heen.
Voor mij is dát innerlijke vrijheid.
Zeven dingen die ik wil doorgeven
Als ik nadenk over de vrouwen vóór ons, over mijn moeder, over mijn eigen leven, over de vrouwen in mijn praktijk en over de vrouwen die na ons komen, dan zijn dit voor mij de zeven dingen die ik wil meenemen.
Niet als nieuwe regels waaraan we óók weer moeten voldoen, maar als richtingwijzers voor een andere, vrijere manier van vrouw-zijn.
1. Blijf bij jezelf, ook als je van een ander houdt
Misschien begint vrijheid wel daar. Dat je niet voortdurend naar buiten kijkt om te bepalen of je het goed doet, of iedereen tevreden is en of je nog wel aardig gevonden wordt.
Dat je kunt liefhebben zonder jezelf te verliezen, kunt zorgen zonder jezelf weg te cijferen en kunt luisteren naar een ander zonder je eigen stem kwijt te raken.
Dat is voor mij stoppen met pleasen in de diepste betekenis van het woord: ik blijf bij jou, maar ik blijf óók bij mij.
2. Vraag jezelf niet alleen wat er moet, maar ook wat jij wilt
Vrouwen zijn ongelooflijk goed geworden in aanpassen. We zien wat nodig is, voelen wat anderen nodig hebben en lossen het vervolgens op.
Maar ergens onderweg zijn we verleerd onszelf een heel eenvoudige vraag te stellen: wat wil ík eigenlijk?
Niet wat verstandig is, niet wat hoort en niet wat iedereen van mij verwacht, maar wat klopt voor mij, in deze fase van mijn leven.
Daar begint iets nieuws.
3. Maak andere vrouwen niet kleiner om jezelf veilig te voelen
Dit vind ik misschien wel een van de mooiste dingen die we kunnen doorgeven.
Zie een andere vrouw. Noem haar naam wanneer zij niet in de kamer is. Open een deur. Deel haar werk. Geef haar een kans. Vertel haar wat jij in haar ziet wanneer zij dat zelf nog niet kan zien.
We hebben lang genoeg geleerd om ons met elkaar te vergelijken. De kracht van een andere vrouw neemt niets van die van jou af.
Sterker nog: vrouwen kunnen elkaar optillen.
4. Vraag niet altijd wat er mis is met de vrouw, kijk ook naar wat er van haar wordt gevraagd
Een uitgeputte vrouw hoeft niet automatisch beter te leren plannen.
Een moeder die het niet meer trekt, heeft niet per definitie een ochtendroutine nodig.
Een vrouw die na jarenlang zorgen en dragen zegt dat ze niet meer kan, heeft niet altijd een mindsetprobleem.
Soms moeten we een andere vraag durven stellen: wat vragen we eigenlijk allemaal van vrouwen en waarom zijn we dat normaal gaan vinden?
Ik geloof in persoonlijke ontwikkeling. Mijn hele werk draait erom. Maar ontwikkeling mag nooit betekenen dat we vrouwen nóg beter leren functioneren in een leven dat hen langzaam uitput.
5. Omring je met mensen bij wie je mag veranderen
Dit heb ik zelf in mijn leven steeds belangrijker zien worden.
Je hebt mensen nodig bij wie je niet dezelfde vrouw hoeft te blijven om geliefd te worden. Mensen die niet schrikken wanneer jij grenzen gaat stellen, een andere keuze maakt, succesvoller wordt, zachter wordt of juist eindelijk je stem laat horen.
Mensen die niet zeggen: wat is er met jou gebeurd?
Maar die kunnen vragen: wie ben jij aan het worden?
We groeien niet alleen. We groeien ook aan elkaar.
6. Leer ontvangen zonder het eerst te verdienen
Dit raakt rechtstreeks aan mijn moeder en aan zoveel vrouwen van haar generatie.
Geven konden ze. Werken, zorgen, doorgaan, regelen, sterk zijn en nog even volhouden.
En wij kunnen het inmiddels ook uitstekend.
Maar ontvangen is voor veel vrouwen een ander verhaal.
Hulp aannemen. Rust nemen voordat je omvalt. Geld verdienen zonder je daarvoor te verontschuldigen. Genieten zonder eerst je hele to-dolijst af te werken. Je laten verzorgen. Liefde ontvangen zonder onmiddellijk iets terug te hoeven doen.
Misschien is dát wel een van de vrijheden die wij nog mogen leren.
Niet alles wat mooi is hoeft eerst verdiend te worden.
7. Leef voor wat je wilt doorgeven
Uiteindelijk vind ik dit misschien wel de belangrijkste, omdat onze vrijheid niet bij onszelf stopt.
Wat ziet jouw dochter wanneer ze naar jou kijkt? Wat leert jouw zoon over vrouwen door hoe jij met jezelf omgaat? Wat ziet een jongere vrouw wanneer jij een grens stelt zonder schuldgevoel, ruimte inneemt zonder excuses of voor jezelf kiest zonder iemand anders daarvoor kleiner te maken?
Mijn moeder gaf mij iets door wat zij zelf eerst had moeten ontdekken: als je kunt, werk dan parttime. Of minder. En geniet van je kinderen.
Daarmee zei ze niet: maak jezelf kleiner.
Ze zei eigenlijk: vergeet niet te leven terwijl je bezig bent je leven op te bouwen.
En misschien is dat wat iedere generatie vrouwen doet. We nemen mee wat de vrouwen vóór ons hebben bevochten, we ontdekken onderweg wat er nog schuurt en vervolgens proberen we iets vrijers door te geven.
Van externe vrijheid naar innerlijke vrijheid
Dit ook waarom Woman-Centered Coaching voor mij zoveel verder gaat dan persoonlijke ontwikkeling.
Het gaat niet alleen over wat een vrouw anders moet doen, maar ook over de wereld waarin zij heeft geleerd vrouw te zijn, de verwachtingen waaronder ze is opgegroeid, de patronen die ze heeft meegekregen en de vraag wat zij daarvan wil behouden of juist doorbreken.
Want wanneer een vrouw altijd heeft geleerd zich aan te passen, helpt het niet om haar alleen maar te vertellen dat ze assertiever moet worden. Wanneer ze jarenlang verantwoordelijk is geweest voor het welzijn van iedereen om haar heen, is ‘beter voor jezelf zorgen’ soms veel ingewikkelder dan een vrije middag in haar agenda zetten.
Daarom interesseert mij al jaren wat er onder gedrag ligt.
Wie heeft jou geleerd wat een goede vrouw is? Wanneer voelde jij voor het eerst dat je aardig gevonden moest worden? Waar heb jij geleerd dat rust verdiend moet worden? Wanneer ben je gaan geloven dat liefde betekent dat je jezelf een beetje moet verlaten?
Dat zijn vragen die verder gaan dan gedrag veranderen.
Ze raken identiteit.
Ze raken familie.
Ze raken generaties.
En ze raken aan iets wat ik steeds belangrijker ben gaan vinden: vrouwen hoeven niet alleen vrijer te worden in wat ze mogen doen, maar ook in wat ze zichzelf toestaan te voelen, verlangen, ontvangen en kiezen.
Externe verandering kan zichtbaar en indrukwekkend zijn. Interne verandering is vaak stiller, maar bepaalt uiteindelijk hoeveel vrijheid je werkelijk ervaart.
Misschien is dát de beweging die nu voor ons ligt.
Onze moeders hebben deuren geopend en wij zijn erdoorheen gelopen. Nu mogen we ons afvragen wie we willen zijn wanneer we eenmaal aan de andere kant staan.
Niet een generatie vrouwen die nóg meer kan dragen, nog harder kan werken en nog beter alle ballen in de lucht houdt.
Maar een generatie die zichzelf onderweg minder hoeft te verlaten.
En soms denk ik dat mijn moeder dat al begreep toen ze tegen haar dochter zei: als je kunt, werk dan wat minder.
En geniet van je kinderen.