Leven in Niemandsland

23 jan

Geschreven door Chantal de Mol

Januari voelt voor veel vrouwen als Niemandsland: een tussenruimte waarin het oude is afgesloten en het nieuwe nog niet belichaamd. In dit essay onderzoek ik Niemandsland als spirituele, vrouwelijke overgangsruimte, verbonden met rouw, identiteit, voelen en de beweging van het jaar van de Slang naar het jaar van het Paard.

Waarom januari voor vrouwen een spirituele tussenruimte kan zijn

Soms is het bijna komisch hoe een woord zich blijft aandienen, alsof het niet door jou wordt gekozen maar jou kiest, alsof het in de lucht hangt en zich op precies het juiste moment aan je hecht. Is het een modewoord, puur toeval, of een gevoel dat collectief leeft en eindelijk in taal wil landen?

Tijdens een dag vol coachgesprekken hoorde ik het woord steeds opnieuw. Ik voel me even in Niemandsland, zei ze, en dat drie keer op één dag, gevolgd door nog een keer de dag erna, vier keer binnen vierentwintig uur. Geen toeval, dacht ik, dit woord wilde gehoord worden.

Januari als Niemandsland: leven tussen oud en nieuw

Misschien is januari wel bij uitstek zo’n Niemandsland. De feestdagen zijn voorbij, het nieuwe jaar is begonnen, goede voornemens hangen nog in de lucht, maar het leven zelf lijkt even niet mee te bewegen. De wereld vraagt alweer om richting en daadkracht, terwijl het lichaam en de ziel nog in een andere versnelling verkeren, alsof je net bent aangekomen zonder werkelijk geland te zijn.

Ik hou van het woord Niemandsland omdat het niets vastzet en alles openlaat. Het is geen diagnose, geen fase, geen etiket, maar een symbolische aanduiding voor die innerlijke toestand waarin je niet meer bent wie je was en nog niet weet wie je aan het worden bent, een tussenruimte waarin het oude niet meer werkt en het nieuwe zich nog niet heeft gevormd.

Wat is Niemandsland eigenlijk?

Voor de één voelt Niemandsland als een dorre, eenzame woestijn, droog en richtingloos, terwijl het voor een ander juist een oase is, een plek van rust en vertraging waar je even mag verblijven voordat het leven zich opnieuw aandient. Weer een ander ervaart het als wachttijd, het weten dat er iets staat te gebeuren zonder te weten wanneer, en voor sommigen is het vooral het gevoel zichzelf kwijt te zijn geraakt, niet verdwenen maar onherkenbaar geworden, alsof het innerlijke kompas opnieuw wordt afgesteld.

Symbolen, rouw en de taal voorbij het denken

Als spiritueel begeleider werk ik graag met symbolen, omdat symbolen dieper reiken dan woorden en voorbij het verstand spreken; ze hebben iets magisch en mysterieus en nodigen uit tot voelen in plaats van begrijpen, precies daar waar de binnenwereld golf na golf naar de oppervlakte wil komen. Spiritualiteit laat zich niet afdwingen via denken, zij vraagt om aanwezigheid in het lichaam, in de emotie, in dat wat zich niet laat beredeneren.

Ik herinner me de rouwgroepen uit de tijd dat ik werkte en woonde in Bloemendaal, waarin ik vragen stelde als Hoe voelt het voor jou dat je partner er niet meer is? en steevast het antwoord kreeg: Ik denk dat… Alsof verlies zich liet oplossen via het hoofd, alsof de hersenen het juiste antwoord konden produceren, terwijl rouw, overgang en betekenis niet gedacht maar doorleefd willen worden, iets wat voor veel hoogopgeleide vrouwen extra lastig is, juist omdat zij zo vaak beloond zijn voor scherpte, doorzettingsvermogen en intellectuele beheersing.

In die groepen haalde ik dan mijn kaarten tevoorschijn, honderden afbeeldingen verspreid over een grote tafel: een ondergaande zon, een vlinder, een vrouw hoog op een rots met haar armen wijd, een eenzaam kind, een vader die in de verte wijst, een dobbelsteen, momenten uit het leven die we dagelijks voorbijlopen maar die in de taal van de ziel luid spreken. Ik zette zachte muziek op en nodigde de deelnemers uit geen kaart te kiezen met hun hoofd, maar te voelen wanneer iets van binnen ja zei.

Wat er dan gebeurde was nooit bedacht. Tranen stroomden, inzichten landden, woorden vonden eindelijk hun weg naar gevoelens die al lang aanwezig waren. Een moeder die haar dochter had verloren, koos een kaart met een gemetseld muurtje: voor haar stond dat muurtje symbool voor de gezamenlijke toekomst die onaf was gebleven, niet ingestort maar onvoltooid. Het onder woorden brengen van dat beeld was pijnlijk, maar bracht ook verlichting, zo werkt heling, via aanraken, doorvoelen en loslaten.

Niemandsland en vrouwen: identiteit, lichaam en voelen

Niemandsland is een land dat van niemand is, en toch loop jij daar. Alleen. Het is de ruimte tussen vertrek en aankomst, tussen wie je was en wie je nog niet bent, en juist voor vrouwen heeft deze plek een bijzondere lading. Wij zijn grootgebracht om ons af te stemmen, om te zorgen, te dragen en door te gaan, om betekenis te halen uit wie we zijn voor de ander, en wanneer die rollen wegvallen, door verlies, verandering of innerlijk ontwaken, blijft niet alleen rouw over, maar ook verwarring over wie je bent zonder die identiteit.

Niemandsland is voor vrouwen zelden leeg; het is vaak overvol met oude verwachtingen, stemmen van vroeger en patronen die niet meer passen, terwijl het nieuwe nog geen naam heeft. Het lichaam weet dit meestal eerder dan het hoofd: de energie zakt weg, de adem verandert, de richting vervaagt, en diep van binnen ontstaat een vraag die niet om een antwoord vraagt maar om aanwezigheid, wie ben ik, als ik even niemand hoef te zijn?

Wanneer Niemandsland geen rust maar weerstand is

Niemandsland is niet altijd een heilige ruimte. Soms is het ook een tussengebied waarin niets wordt uitgesproken en om de waarheid heen wordt gedraaid omdat die te scherp voelt, te veel beweging vraagt. Maar zelfs dan nodigt het uit tot eerlijkheid, tot blijven, tot luisteren.

Persoonlijke ervaring: rouw en het verlies van identiteit

Na het overlijden van mijn moeder, terug op de berg in Portugal afgelopen winter, bevond ik mij zelf in Niemandsland. Ik werd omringd door liefde en aandacht en voelde me toch alleen, zonder moeder, iets wat ik nog nooit eerder had ervaren. Het was een tijd tussen voor en na, een verstilde periode waarin ik mezelf opnieuw mocht ontmoeten, alsof de boot de haven even niet kon vinden, niet verloren, maar onderweg. Ik was een stukje identiteit kwijt, iets wat altijd vanzelfsprekend was geweest, en zo was ik er zelf ook even niet helemaal.

Misschien herken je dat uit andere tijden, zoals die eerste periode van Covid, toen we collectief in Niemandsland belandden, niets wisten, niets mochten en tussen werelden leefden.

Van het jaar van de Slang naar het jaar van het Paard

We bewegen ons nu van het jaar van de Slang naar het jaar van het Paard, van een tijd van vervellen, naar binnen keren en loslaten, naar een tijd waarin beweging, richting en belichaming weer mogelijk worden. Januari draagt die overgang in zich: het oude jaar is afgesloten, het nieuwe is begonnen, maar het lichaam loopt nog achter, alsof de huid al is afgelegd en de kracht nog moet indalen.

Voor vrouwen is dit geen fase om te forceren of over te slaan, maar een ruimte om te bewonen, want wie hier leert blijven, leert niet hoe zij harder moet gaan, maar hoe zij echter kan leven.

Waarom Niemandsland een plek op de kaart verdient

Sta er eens bij stil.
Niemandsland verdient een plek op de kaart.

Liefs,