Je slaapt genoeg en toch word je moe wakker. Voor je het weet denk je: wat is er mis met mij? Maar misschien vergeten we iets heel belangrijks over onszelf.
Vannacht ging de klok een uur terug. Een uur cadeau, zeggen we dan, een uur langer slapen. Je zou dus denken dat je vanmorgen uitgerust wakker werd, dankbaar voor die zestig extra minuten. Maar de regen tikt op het dakraam en terwijl je naar het plafond kijkt, is er eigenlijk maar één gedachte: ik ben moe.
Niet een beetje slaperig, maar echt moe. Alsof er vannacht een trein over je heen is gereden. Alsof je lichaam acht uur in bed heeft gelegen, maar de rest van mij ergens anders een volledige nachtdienst heeft gedraaid.
Je staat op, doet je ochtendrituelen, zet koffie en gaat achter je bureau zitten. Een tijdje kijk je wazig naar je scherm en vraag je je af: waar bén ik?
Vroeger kon zo'n ochtend me behoorlijk van slag brengen. Dan begon onmiddellijk het Zelf-onderzoek. Heb ik verkeerd gegeten, teveel suiker? Te veel gedaan? Te weinig bewogen? Te laat naar bed gegaan? Moet ik vitamines nemen? Meer sporten? Minder wijn drinken? Mijn telefoon eerder wegleggen? Er moest in ieder geval iets worden opgelost, want zomaar moe zijn leek nooit genoeg verklaring. Er moest iets mis zijn.
Inmiddels weet ik beter. Morgen kan ik wakker worden en me totaal anders voelen, soms verandert het zelfs gedurende dezelfde dag. Misschien is dat ook iets wat ouder worden mij heeft geleerd: dat je niet iedere golf hoeft tegen te houden en niet ieder ongemak onmiddellijk hoeft op te lossen. Sommige golven moet je gewoon even laten komen.
Van druk naar moe
Er valt me de laatste tijd iets op. Wanneer ik mensen vraag hoe het met ze gaat, hoor ik opvallend vaak hetzelfde woord: moe.
Een aantal jaren geleden was het antwoord meestal: druk. Iedereen was druk, met een drukke baan, een druk gezin, een druk sociaal leven en een druk weekend. Druk zijn leek bijna een teken dat je ertoe deed.
Tegenwoordig hoor ik steeds vaker: ik ben de laatste tijd zó moe. Ik slaap genoeg, maar ik voel me niet uitgerust. Ik kom 's ochtends nauwelijks op gang. Ik zit er gewoon even niet lekker in.
En ergens vind ik dat opmerkelijk. We leven in een tijd waarin apparaten onze was doen, onze vaat wassen en zelfs door het huis stofzuigen. Onze boodschappen worden thuisbezorgd, de verwarming springt vanzelf aan en met een paar bewegingen op ons scherm kunnen we bijna alles regelen.
We hebben meer comfort dan generaties vóór ons zich konden voorstellen en toch zijn we moe. Misschien komt dat ook doordat we ondertussen steeds meer van onszelf zijn gaan verwachten. We moeten fit zijn, gezond eten, bewegen, onze stappen halen, goed slapen, interessant werk doen, een fijne relatie onderhouden, sociale contacten bijhouden, ons blijven ontwikkelen, dankbaar zijn, mediteren en onze potentie benutten.
Het liefst gaan we daar ook nog een beetje bruisend en levenslustig bij door het leven. Zelfs rust is iets geworden wat we goed moeten doen.
Waarom ben ik zo moe in de herfst?
Op 25 oktober ging de klok terug naar wintertijd. Buiten wordt het later licht en vanaf vandaag ineens ook nog eerder donker. De dagen waren al weken aan het korten, het zonlicht verandert en de temperatuur daalt.
Ons lichaam merkt dat. Licht is een van de belangrijke signalen waarmee onze biologische klok zich afstemt op dag en nacht. Via onze ogen krijgt ons brein voortdurend informatie over licht en donker, wat samenhangt met ons slaap-waakritme en onze alertheid.
Dat betekent natuurlijk niet dat iedere vermoeidheid in oktober door het seizoen wordt veroorzaakt. Maar het betekent óók dat het vreemd is om te doen alsof wij losstaan van de wereld om ons heen.
Ons lichaam weet allang dat het herfst is, ook al doet onze agenda soms alsof er niets aan de hand is. Terwijl buiten alles verandert, zetten wij maandagmorgen gewoon dezelfde wekker. We plannen dezelfde hoeveelheid afspraken als in juni en verwachten dezelfde concentratie, dezelfde productiviteit, dezelfde vrolijkheid, dezelfde sociale energie en dezelfde zin om 's avonds nog van alles te ondernemen.
Maar wij zijn geen machines. Wij zijn natuur.
Niemand zegt dit tegen een boom
Ik moet daar altijd aan denken wanneer ik naar de bomen kijk. Een eikenboom laat in deze weken duizenden bladeren vallen en langzaam wordt zijn kroon leger, totdat hij straks maandenlang kaal in het landschap staat.
Niemand loopt in januari langs die boom en denkt dat hij iets aan zijn mindset moet doen. Niemand geeft hem een supplement, niemand zegt dat hij een betere ochtendroutine nodig heeft en niemand vindt dat hij zijn potentieel onvoldoende benut.
We begrijpen instinctief dat die boom een seizoen doormaakt. Hij trekt zijn energie terug, bewaart wat nodig is en wacht. Hij hoeft niet twaalf maanden per jaar te bloeien.
Blijkbaar vinden we dat volkomen natuurlijk voor een boom, maar verdacht zodra het over onszelf gaat. Wanneer wij vertragen, denken we al snel: er is iets mis met mij.
Misschien is dát wat ons zo moe maakt
Misschien is vermoeidheid niet altijd alleen het gevolg van te weinig slaap. Misschien worden we soms ook moe van ons voortdurende verzet tegen onze eigen natuur, van altijd hetzelfde willen kunnen en van blijven doorgaan terwijl iets in ons om stilte vraagt.
We raken moe van denken dat vertragen hetzelfde is als achteruitgaan, van ieder dipje willen oplossen en van onszelf voortdurend verbeteren, corrigeren en optimaliseren. We leven alsof energie een rechte lijn hoort te zijn en alsof je iedere ochtend ongeveer dezelfde versie van jezelf moet kunnen produceren.
Maar werkelijk leven beweegt helemaal niet in rechte lijnen. Het kent eb en vloed, inademen en uitademen, dag en nacht, zomer en winter, beginnen en beëindigen, bloei en verval.
Waarom zou een mens daar als enige buiten vallen?
Misschien leer je dat pas later
Ik merk dat ik hier anders naar ben gaan kijken nu ik ouder word. Vroeger dacht ik sneller: kom op, doorgaan. Nu denk ik vaker: wat probeert mijn lichaam mij eigenlijk te vertellen?
Dat betekent niet dat ik mezelf overal aan overgeef of ieder gebrek aan energie aan oktober toeschrijf. Soms is vermoeidheid wel degelijk een signaal waarnaar je moet luisteren. Wanneer je langdurig uitgeput bent, je anders voelt dan normaal, somber bent of je dagelijks functioneren verandert, verdient dat aandacht en soms ook medisch onderzoek.
Maar er bestaat ook gewone menselijke vermoeidheid. De vermoeidheid van een vol leven, van verdriet, van verandering, van zorgen, van ouder worden, van altijd bereikbaar zijn, van te veel mensen om je heen, van jarenlang sterk zijn en van voortdurend iets van jezelf moeten.
En soms misschien gewoon van een donkere zondagochtend in oktober.
Daar hoeft niet altijd onmiddellijk een diagnose, nieuw regime of verbeterplan tegenover te staan. Soms mag je lichaam ook gewoon zeggen dat het genoeg is voor vandaag.
Drie dingen die je vandaag kunt doen
1. Zoek 's ochtends het daglicht op
Ga naar buiten zonder er meteen een prestatie van te maken. Niet om stappen te halen, calorieën te verbranden of omdat je gezondheidsapp vindt dat het moet, maar omdat licht helpt om je biologische klok af te stemmen op de dag.
Drink je eerste koffie buiten, loop een klein rondje of ga gewoon even voor je deur staan. Ook op een grijze dag is buitenlicht iets anders dan het licht in je woonkamer. Kijk naar de lucht, voel de kou en adem even bewust.
2. Laat de avond weer avond worden
Wij hebben de duisternis bijna afgeschaft. Lampen aan, televisie aan, telefoon in onze hand, laptop open. Van vroeg in de ochtend tot vlak voor het slapen krijgen we informatie, beelden, berichten en prikkels binnen.
Misschien is oktober juist een uitnodiging om daar iets zachter mee om te gaan. Dim de lampen, steek een kaars aan, leg je telefoon weg, lees, neem een warme douche, praat of wees even stil.
Je hoeft de donkere maanden niet te verslaan. Je mag ze ook binnengaan.
3. Vraag niet alleen: wat moet erbij? Vraag ook: wat mag eraf?
Wanneer we moe zijn, zoeken we bijna automatisch iets om toe te voegen. Een supplement, een sportles, een behandeling, een cursus, een ochtendroutine of een nieuw plan.
Maar kijk eens naar de natuur. De herfst doet iets totaal anders: ze laat vallen.
Dus stel jezelf vandaag eens deze vraag: wat draag ik nog mee wat eigenlijk van mij af mag? Misschien is het een afspraak waar je al weken tegenop ziet, een verwachting waaraan je probeert te voldoen, een rol waarin je altijd sterk moet zijn, een relatie waarin jij harder werkt dan de ander, de gewoonte om overal ja op te zeggen of de overtuiging dat jij degene bent die alles draaiende moet houden.
Misschien vraagt jouw vermoeidheid niet om nóg iets wat je moet doen, maar om iets wat je eindelijk mag laten.
Het uur cadeau
Vannacht kregen we een uur cadeau, maar misschien zit het echte cadeau niet in die zestig minuten. Misschien zit het in wat deze dag ons ieder jaar opnieuw probeert te vertellen: dat het donkerder mag worden, dat we niet altijd vooruit hoeven, dat terugtrekken niet hetzelfde is als opgeven en dat rust geen onderbreking van het leven is, maar onderdeel ervan.
Ik zit nog steeds achter mijn bureau. Buiten regent het, mijn koffie is inmiddels koud en eerlijk gezegd ben ik nog steeds moe. Maar ik maak er vandaag geen probleem van. Ik zal wat zachter bewegen, minder van mezelf verwachten, vanmiddag naar buiten gaan en vanavond waarschijnlijk wat eerder de lampen dimmen.
Morgen is er weer een dag.
En misschien is dat wel een van de mooiste lessen die de natuur ons telkens opnieuw probeert te leren: niets in de natuur bloeit het hele jaar door. Waarom zouden wij dat dan wel van onszelf verlangen?
Als je voelt dat je naar méér verlangt dan alleen rust
Misschien herken je tijdens het lezen dat je niet alleen moe bent, maar dat er iets anders onder ligt. Een verlangen naar minder ruis en minder moeten, naar meer ziel, diepgang en verbinding met jezelf. Naar weer voelen wat werkelijk van jou is, waar je naar verlangt en wat je misschien onderweg bent kwijtgeraakt.
Op 1 november begint mijn 21-daagse Soul Journey. Drie weken waarin je iedere dag bewust even uit de buitenwereld stapt en terugkeert naar jezelf, met kleine oefeningen, reflecties en momenten van stilte die je helpen om te vertragen, los te laten en opnieuw te luisteren naar wat er vanbinnen leeft.
Het is geen nieuw project waarin je jezelf moet verbeteren en ook geen eenentwintig dagen waarin je alles perfect moet doen. Het is iedere dag een kleine uitnodiging om dichter te komen bij de vrouw die je onder al dat moeten nog altijd bent.
Misschien is november daar wel precies de goede maand voor.
Voel je dat dit jouw moment is? Lees hier meer over de 21-daagse Soul Journey en reis vanaf 1 november met me mee.
In liefde,